Burgerlijke Partijstelling Brugge: Gids 2026 | Advocaat Strafrecht

Advocate aan de balie van Brugge sinds 2017
Inhoudsopgave
Inleiding
Het parket seponeert uw klacht, of er gebeurt maandenlang niets. Dan is er één weg die het onderzoek hoe dan ook op gang brengt: de klacht met burgerlijkepartijstelling bij de onderzoeksrechter. Het is een krachtig instrument, maar ook een met een prijskaartje wanneer het verkeerd afloopt.
Dit artikel legt uit hoe die procedure werkt, welke rechten zij u geeft en welke risico's eraan vastzitten.
Drie manieren om als slachtoffer in het dossier te staan
Ze worden vaak verward, en het verschil is groot.
- Aangifte. U meldt de feiten bij de politie. Daarmee bent u nog geen partij in het dossier.
- Verklaring van benadeelde persoon. Artikel 5bis van de voorafgaande titel van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat de hoedanigheid van benadeelde persoon verkrijgt wie verklaart schade te hebben geleden door een misdrijf. De verklaring gebeurt in persoon of door een advocaat, bij de politie of het secretariaat van het openbaar ministerie, en vermeldt uw identiteit, het feit dat de schade veroorzaakt heeft, de aard van de schade en uw persoonlijk belang. Als benadeelde persoon mag u stukken aan het dossier laten toevoegen, wordt u op de hoogte gebracht van een seponering en de reden daarvan, van het instellen van een gerechtelijk onderzoek en van de rechtsdag, en hebt u het recht om inzage van het dossier te vragen.
- Burgerlijke partijstelling. Dit gaat een stap verder: u wordt partij, u vordert schadevergoeding, en in de vorm hieronder zet u zelf een gerechtelijk onderzoek in gang.
Voor wie alleen op de hoogte wil blijven, volstaat de verklaring van benadeelde persoon. Wie het onderzoek wil forceren, heeft de burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter nodig.
De wettelijke grondslag
Artikel 63 van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat hij die beweert door een misdrijf te zijn benadeeld, daarover bij de bevoegde onderzoeksrechter klacht kan doen en zich burgerlijke partij kan stellen. Datzelfde artikel voegt eraan toe dat elk slachtoffer dat zich burgerlijke partij stelt, op eenvoudig verzoek ten minste eenmaal kan worden gehoord door de met de zaak belaste onderzoeksrechter.
Het gevolg is ingrijpend: door de klacht met burgerlijkepartijstelling wordt de strafvordering op gang gebracht. De onderzoeksrechter deelt de klacht mee aan de procureur des Konings, die vordert zoals het behoort, en er komt een gerechtelijk onderzoek — ook wanneer het parket eerder had geseponeerd.
Is de aangesproken onderzoeksrechter niet die van de plaats van het misdrijf, van de verblijfplaats van de verdachte of van de plaats waar die kan worden gevonden, dan verwijst hij de klacht op grond van artikel 69 van het Wetboek van Strafvordering naar de onderzoeksrechter die wel bevoegd is.
Daarnaast kunt u zich ook later nog burgerlijke partij stellen. Artikel 67 van het Wetboek van Strafvordering laat dat toe in elke stand van het geding, tot de sluiting van de debatten — bijvoorbeeld op de zitting van de correctionele rechtbank, wanneer het parket zelf al vervolgt. Die weg kost niets en brengt geen onderzoek op gang.
Hoe het praktisch verloopt
U vraagt een afspraak bij de onderzoeksrechter van de bevoegde rechtbank van eerste aanleg en legt daar, in persoon of via uw advocaat, uw klacht neer met de uitdrukkelijke verklaring dat u zich burgerlijke partij stelt. Artikel 66 van het Wetboek van Strafvordering vereist die uitdrukkelijke verklaring, hetzij in de klacht zelf, hetzij in een latere akte, of een conclusie tot schadevergoeding.
Woont u niet in België, dan moet u op grond van artikel 68 van het Wetboek van Strafvordering keuze van woonplaats doen in België, anders kunt u het verzuim van betekening niet inroepen.
In de praktijk wordt u bij de neerlegging gevraagd een som te storten als voorschot op de gerechtskosten. Dat is geen borgsom die uw vrijheid of uw vordering waarborgt: het is een voorschot, dat wordt verrekend met de eindbeslissing over de kosten. Het bedrag wordt per dossier bepaald; vraag het vooraf na bij de griffie.
Welke rechten u krijgt tijdens het onderzoek
Als burgerlijke partij staat u niet aan de zijlijn.
Inzage in het dossier. Artikel 61ter van het Wetboek van Strafvordering laat de rechtstreeks belanghebbenden toe de onderzoeksrechter tijdens het gerechtelijk onderzoek te verzoeken inzage van het dossier te verlenen of er een afschrift van te verkrijgen. Het verzoekschrift moet met redenen omkleed zijn en wordt ten vroegste een maand na het instellen van de strafvordering neergelegd. De onderzoeksrechter doet uitspraak uiterlijk een maand na de opname in het register, en kan de inzage weigeren of beperken wanneer de noodwendigheden van het onderzoek dat vereisen, wanneer zij een gevaar voor personen of een ernstige schending van hun privéleven zou inhouden, of wanneer u geen rechtmatige beweegredenen aantoont. Tegen zijn beschikking kunt u binnen acht dagen terecht bij de kamer van inbeschuldigingstelling.
Bijkomende onderzoekshandelingen vragen. Artikel 61quinquies van het Wetboek van Strafvordering geeft de burgerlijke partij het recht de onderzoeksrechter te verzoeken een bijkomende onderzoekshandeling te verrichten. Dat is het instrument om een getuige te laten horen of een deskundige te laten aanstellen wanneer het onderzoek in uw ogen een leemte vertoont.
Gehoord worden. Artikel 63 van het Wetboek van Strafvordering geeft u, op eenvoudig verzoek, het recht ten minste eenmaal door de onderzoeksrechter te worden gehoord.
Het risico: de kosten
Hier moet u met open ogen instappen. Artikel 162 van het Wetboek van Strafvordering bepaalt dat de burgerlijke partij die in het ongelijk wordt gesteld, kan worden veroordeeld in de kosten jegens de Staat en jegens de beklaagde, of in een gedeelte ervan. De wet voegt daar uitdrukkelijk aan toe dat zij kan worden veroordeeld in alle of een deel van de kosten door de Staat en de beklaagde gemaakt wanneer zij het initiatief tot de rechtstreekse dagvaarding heeft genomen, of wanneer een onderzoek is geopend ten gevolge van haar optreden als burgerlijke partij. Het gaat om de kosten gemaakt na de burgerlijke partijstelling.
Wie dus zelf het onderzoek op gang brengt en nadien ongelijk krijgt, kan de kostprijs van dat onderzoek aangerekend krijgen — expertises inbegrepen. Daar komt de bijdrage aan het Begrotingsfonds voor de juridische tweedelijnsbijstand bovenop, en een eventuele rechtsplegingsvergoeding.
Dat is geen reden om af te zien van een gegronde klacht, wel een reden om vooraf nuchter te laten inschatten hoe sterk uw dossier is.
Wanneer is deze weg zinvol?
De klacht met burgerlijkepartijstelling is op haar plaats wanneer het parket geseponeerd heeft om opportuniteitsredenen terwijl de feiten ernstig zijn, wanneer het onderzoek stilligt en u de verjaring ziet naderen, of wanneer het dossier onderzoeksdaden vereist die de politie niet uit eigen beweging stelt — een huiszoeking, een bankonderzoek, een deskundigenonderzoek.
Zij is minder aangewezen wanneer het bewijs zwak is, wanneer het geschil in wezen burgerrechtelijk is, of wanneer u uw schade sneller en goedkoper voor de burgerlijke rechtbank kunt vorderen. Een conflict over een factuur of een aannemingswerk hoort daar thuis, niet bij de onderzoeksrechter.
Hulp nodig?
Voor de neerlegging is het de moeite waard uw dossier te laten toetsen: is er een misdrijf, is er bewijs, en weegt het resultaat op tegen het kostenrisico? Ons kantoor in Brugge begeleidt u bij die afweging, bij de neerlegging zelf en bij de verdere stappen tijdens het onderzoek.
Hulp nodig bij uw situatie?
Een advocaat bekijkt uw aanvraag persoonlijk en neemt contact met u op om te bespreken of en hoe wij u kunnen bijstaan. Dit eerste nazicht is geen juridisch advies: advies en behandeling starten pas bij opstart van het dossier en betaling.
Veelgestelde vragen
Handige Tools
Gebruik onze gratis tools om direct inzicht te krijgen in uw situatie:
Meer over Strafrecht
Professionele verdediging bij strafrechtelijke procedures.
Vragen over dit onderwerp?
Neem contact op voor persoonlijk advies van onze advocaten in Brugge.