BellenContact
    Terug naar Blog
    Strafrecht

    Gewelddaden in het nieuwe Strafwetboek: graden, straffen en doodslag

    Mr. Peter-Jan De Meulenaere
    Mr. Peter-Jan De Meulenaere

    Advocaat aan de balie van Brugge sinds 2010

    30 december 20257 min leestijd
    Delen:
    Gewelddaden in het nieuwe Strafwetboek: graden, straffen en doodslag

    Inleiding

    Op 1 september 2026 is het nieuwe Strafwetboek in werking getreden. Voor geweldsdelicten is dat geen cosmetische ingreep: de vertrouwde indeling in "slagen en verwondingen" is vervangen door een stelsel van gewelddaden met graden van integriteitsaantasting, en de straffen worden niet meer uitgedrukt in jaren gevangenisstraf maar in acht strafniveaus.

    Wie online nog overzichten vindt met de oude artikelnummers, leest verouderde informatie. Die nummers bestaan vaak nog wel, maar wijzen nu naar heel andere misdrijven. Voor feiten gepleegd vóór 1 september 2026 blijft het oude recht gelden; dat volgt uit artikel 2 van het Strafwetboek.

    Wat de wet onder een gewelddaad verstaat

    Artikel 193 van het Strafwetboek omschrijft gewelddaden als alle opzettelijk gestelde gedragingen die bestaan uit het aanwenden van fysieke kracht of macht tegen een ander persoon en die uit hun aard de mogelijkheid hebben te resulteren in een lichamelijk letsel, pijn of schade aan de gezondheid, of uit het op eender welke wijze toebrengen aan een ander persoon van een lichamelijk letsel of schade aan de gezondheid.

    Er hoeft dus geen letsel te zijn. Een duw of een greep die naar zijn aard pijn kan veroorzaken, is al een gewelddaad.

    De drie graden van integriteitsaantasting

    De zwaarte van de straf hangt af van het gevolg. Artikel 79 van het Strafwetboek definieert de graden:

    • Eerste graad: elk lichamelijk letsel of schade aan de gezondheid die niet onder de tweede of derde graad valt en niet de dood tot gevolg heeft.
    • Tweede graad: een letsel of schade aan de gezondheid die resulteert in een ongeschiktheid tot het verrichten van persoonlijk werk van maximum vier maanden, of een geneeslijk lijkende ziekte die niet meer dan vier maanden ongeschiktheid heeft veroorzaakt.
    • Derde graad: een ongeschiktheid van meer dan vier maanden, een ongeneeslijk lijkende ziekte, het volledig verlies van een orgaan of een lichaamsfunctie, een zware verminking, of een zwangerschapsverlies.

    De basisstraffen

    De koppeling tussen gevolg en straf is eenvoudig geworden:

    • artikel 194 van het Strafwetboek: gewelddaden zonder integriteitsaantasting of met een aantasting van de eerste graad — een straf van niveau 1;
    • artikel 195 van het Strafwetboek: een aantasting van de tweede graad — een straf van niveau 2;
    • artikel 196 van het Strafwetboek: een aantasting van de derde graad — een straf van niveau 3;
    • artikel 197 van het Strafwetboek: gewelddaden met de dood tot gevolg, zonder het oogmerk te doden — een straf van niveau 4.

    Wat die niveaus concreet betekenen, staat in artikel 36 van het Strafwetboek. Een straf van niveau 1 bestaat onder meer uit een nominale geldboete van 200 tot 20.000 euro, een werkstraf van twintig tot honderdtwintig uur of een probatiestraf van zes tot twaalf maanden. Niveau 2 omvat onder meer een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar, een straf onder elektronisch toezicht van een maand tot een jaar, een werkstraf van meer dan honderdtwintig tot driehonderd uur of een probatiestraf van meer dan twaalf maanden tot twee jaar. Niveau 3 is een gevangenisstraf van meer dan drie tot vijf jaar, niveau 4 van meer dan vijf tot tien jaar.

    Voorbedachtheid trekt alles een niveau op

    Artikel 198 van het Strafwetboek regelt de voorbedachte gewelddaden. Elke categorie schuift één niveau op: zonder aantasting of met een aantasting van de eerste graad wordt niveau 2, de tweede graad wordt niveau 3, de derde graad niveau 4 en gewelddaden met de dood tot gevolg niveau 5.

    Wie het slachtoffer is, telt mee

    Het nieuwe wetboek werkt met afzonderlijke strafbaarstellingen in plaats van met losse verzwarende omstandigheden. Drie daarvan komen in de praktijk het vaakst voor, en ze hanteren dezelfde verhoogde schaal als de voorbedachte gewelddaden:

    • Artikel 200 van het Strafwetboek: gewelddaden gepleegd op een minderjarige of een persoon in een kwetsbare toestand.
    • Artikel 201 van het Strafwetboek: intrafamiliale gewelddaden, gepleegd op een bloed- of aanverwant in de rechte opgaande of neerdalende lijn, een bloed- of aanverwant in de zijlijn tot de derde graad, een partner of ieder ander persoon met een soortgelijke positie in het gezin. De rechter neemt daarbij in overweging of het misdrijf werd gepleegd in het bijzijn van een minderjarige.
    • Artikel 202 van het Strafwetboek: gewelddaden op een persoon met een maatschappelijke functie, gepleegd naar aanleiding van de uitoefening van die functie.

    Daarnaast kent artikel 199 van het Strafwetboek een afzonderlijke regeling voor gewelddaden gepleegd vanuit een discriminerende drijfveer.

    Artikel 204 van het Strafwetboek somt de factoren op die de rechter bij de strafmaat in overweging moet nemen: de familieband of het gezag van de dader over het slachtoffer, een misdrijf tegen een scheidsrechter of seingever bij een sportwedstrijd, een dader met een openbare functie, feiten gepleegd door twee of meer personen, het gebruik of de dreiging van een wapen, en feiten gepleegd omwille van culturele drijfveren, gewoontes, tradities, religie of de zogenaamde eer.

    Uitlokking verlaagt de straf

    Artikel 203 van het Strafwetboek bepaalt dat gewelddaden uitgelokt zijn wanneer zij werden gepleegd onder de onmiddellijke invloed van opzettelijk gepleegd, onrechtmatig, ernstig en ogenblikkelijk fysiek of psychisch geweld tegen de dader of tegen een derde. Staat op de gewelddaden een straf van niveau 5, 4 of 3, dan wordt die vervangen door een straf van niveau 2. Een straf van niveau 2 wordt niveau 1, en een straf van niveau 1 kan worden vervangen door een bijkomende straf.

    Uitlokking is dus geen rechtvaardigingsgrond maar een strafverminderende omstandigheid, en zij werkt alleen bij onmiddellijke reactie.

    Doodslag en moord

    Doodslag is het doden van een ander persoon met het oogmerk om hem te doden. Artikel 96 van het Strafwetboek bestraft dat met een straf van niveau 7: een gevangenisstraf van meer dan twintig tot ten hoogste dertig jaar. Bij poging tot doodslag kan de rechter geen straf onder elektronisch toezicht, probatiestraf of werkstraf uitspreken.

    Moord is doodslag gepleegd met voorbedachtheid. Artikel 97 van het Strafwetboek bestraft dat met een straf van niveau 8, de levenslange gevangenisstraf. Artikel 98 van het Strafwetboek stelt de doodslag gepleegd om een ander misdrijf te vergemakkelijken of de straffeloosheid ervan te verzekeren op hetzelfde niveau.

    Het onderscheid tussen doodslag en gewelddaden met de dood tot gevolg ligt bij het oogmerk. Wie slaat zonder te willen doden en het slachtoffer overlijdt, valt onder artikel 197 van het Strafwetboek, met een straf van niveau 4. Dat verschil bepaalt in de praktijk het hele dossier, en het is zelden op het eerste gezicht duidelijk.

    Over de geldboetes

    Op het nieuwe Strafwetboek geldt een factor 1,25. De bedragen die in artikel 36 van het Strafwetboek staan, zijn nominale bedragen; het effectieve bedrag ligt een kwart hoger. De vroegere factoren 8 en 10 gelden niet meer voor het Strafwetboek zelf.

    Als u slachtoffer bent

    U kunt zich burgerlijke partij stellen om uw schade vergoed te krijgen. Laat uw letsels altijd medisch vaststellen en bewaar die attesten: de graad van integriteitsaantasting hangt af van de duur van de ongeschiktheid, en die duur bepaalt rechtstreeks het strafniveau. Een laattijdig of vaag attest kost u zowel strafrechtelijk als burgerrechtelijk terrein.

    Hulp nodig?

    Zowel als verdachte als als slachtoffer loont het om vroeg in het dossier te staan: de kwalificatie — welke graad, welk artikel, voorbedachtheid of niet — wordt in de onderzoeksfase bepaald en is nadien moeilijk te keren. Ons kantoor in Brugge staat u bij in beide rollen.

    Google 4.9/5 (101) · Trustlocal 9.9/10 (66)

    Hulp nodig bij uw situatie?

    Een advocaat bekijkt uw aanvraag persoonlijk en neemt contact met u op om te bespreken of en hoe wij u kunnen bijstaan. Dit eerste nazicht is geen juridisch advies: advies en behandeling starten pas bij opstart van het dossier en betaling.

    Veelgestelde vragen

    Meer over Strafrecht

    Professionele verdediging bij strafrechtelijke procedures.

    Vragen over dit onderwerp?

    Neem contact op voor persoonlijk advies van onze advocaten in Brugge.

    U kunt uw cookie-instellingen op elk moment aanpassen. Lees ons cookiebeleid of onze privacy policy voor meer informatie.