Drugsbezit vs. Drugshandel: Strafverschillen in België

Advocaat aan de balie van Brugge sinds 2010
Inhoudsopgave
Inleiding
"Bezit is toch minder erg dan handel?" Het is de eerste vraag die cliënten stellen wanneer zij na een drugsvaststelling op kantoor komen. Het antwoord is genuanceerder dan verwacht, en sinds 1 september 2026 ook anders dan vroeger.
Op die datum is de Drugswet van 24 februari 1921 omgezet bij de wet van 16 maart 2026. De straffen worden sindsdien uitgedrukt in strafniveaus uit artikel 36 van het Strafwetboek, en de oude logica van gevangenisstraffen met opdeciemen geldt niet meer voor deze wet. Voor feiten van vóór 1 september 2026 blijft het oude recht gelden; dat volgt uit artikel 2 van het Strafwetboek.
De wet kent geen afzonderlijk misdrijf "handel"
Dit is de kern, en ze wordt zelden goed uitgelegd. Artikel 2bis, § 1 van de Drugswet bestraft de opzettelijke overtredingen van de koninklijke besluiten die krachtens die wet zijn uitgevaardigd over slaapmiddelen, verdovende middelen en andere psychotrope stoffen die afhankelijkheid kunnen teweegbrengen, en over de verbouw van planten waaruit die stoffen kunnen worden getrokken. Invoer, uitvoer, vervaardiging, vervoer, bezit, verkoop en aanschaffing vallen daar samen onder, met als basisstraf een straf van niveau 3.
Het onderscheid dat in het spraakgebruik "bezit" van "handel" scheidt, zit dus niet in twee verschillende artikelen. Het zit op twee andere plaatsen: in de categorieën die de Koning vaststelt, en in de verzwarende vormen van artikel 2bis van de Drugswet zelf.
De lichtere categorie
Artikel 2ter van de Drugswet machtigt de Koning om, bij een besluit vastgesteld na overleg in de Ministerraad, de misdrijven aan te wijzen die in afwijking van artikel 2bis worden bestraft met:
- een straf van niveau 1, waarbij de nominale geldboete bij een eerste inbreuk 200 euro bedraagt, maximaal 400 euro bij herhaling binnen een jaar na de eerste veroordeling en maximaal 800 euro bij nieuwe herhaling binnen een jaar na de tweede veroordeling; of
- een straf van niveau 2.
Dat is de wettelijke route voor het bezit van een gebruikershoeveelheid. Welke stoffen en welke hoeveelheden in welke categorie vallen, staat niet in de wet zelf maar in het koninklijk besluit en in het vervolgingsbeleid van het openbaar ministerie. Laat u op dat punt informeren over wat in uw dossier concreet wordt toegepast, en vaar niet op cijfers die u elders leest.
De verzwaarde vormen
Artikel 2bis van de Drugswet bouwt een trap:
- Niveau 4 wanneer de feiten worden gepleegd ten aanzien van een minderjarige van meer dan twaalf en minder dan zestien jaar, of wanneer het gebruik dat van de stoffen is gemaakt de dood heeft veroorzaakt.
- Niveau 5 wanneer de feiten worden gepleegd ten aanzien van een kind van minder dan twaalf jaar, of wanneer zij daden zijn van deelneming aan de hoofd- of bijkomende bedrijvigheid van een vereniging of een criminele organisatie.
- Niveau 6 wanneer die deelneming gebeurt in de hoedanigheid van leidend persoon.
Daarnaast moet de rechter bij de strafmaat in overweging nemen dat de feiten werden gepleegd ten aanzien van een minderjarige boven de volle leeftijd van zestien jaar, en dat het gebruik bij een ander een integriteitsaantasting van de derde graad heeft veroorzaakt.
Voor de misdrijven van artikel 2bis van de Drugswet bedraagt de nominale geldboete ten hoogste 800.000 euro. Op de geldboetes van deze wet geldt sinds 1 september 2026 een factor 1,25.
Wat die niveaus concreet betekenen
Volgens artikel 36 van het Strafwetboek:
- niveau 1: onder meer een nominale geldboete van 200 tot 20.000 euro, een werkstraf van twintig tot honderdtwintig uur of een probatiestraf van zes tot twaalf maanden;
- niveau 2: onder meer een gevangenisstraf van zes maanden tot drie jaar, een straf onder elektronisch toezicht van een maand tot een jaar, een werkstraf van meer dan honderdtwintig tot driehonderd uur of een probatiestraf van meer dan twaalf maanden tot twee jaar;
- niveau 3: een gevangenisstraf van meer dan drie tot vijf jaar;
- niveau 4: een gevangenisstraf van meer dan vijf tot tien jaar;
- niveau 5: een gevangenisstraf van meer dan tien tot vijftien jaar;
- niveau 6: een gevangenisstraf van meer dan vijftien tot twintig jaar.
Bij verzachtende omstandigheden kan de rechter een of meer niveaus zakken.
De misdrijven eromheen
Twee bepalingen worden onderschat.
Artikel 2bis, § 7 van de Drugswet bestraft met dezelfde straffen wie opzettelijk voorbereidende handelingen stelt met het oog op de aanmaak, de verkoop, de levering of de illegale verschaffing van die stoffen, of met het oog op de verbouw van planten waaruit ze kunnen worden getrokken. Het bestellen van materiaal of het huren van een loods kan dus al onder de strafwet vallen, nog vóór er één plant staat.
Artikel 3, § 2 van de Drugswet bestraft met dezelfde straffen wie voor een ander het gebruik opzettelijk gemakkelijker maakt door daartoe een lokaal te verschaffen of door enig ander middel, of wie opzettelijk tot dat gebruik aanzet. Wie zijn woning of garage ter beschikking stelt, riskeert dus hetzelfde als de gebruiker. De wet maakt wel een uitdrukkelijke uitzondering voor erkende risicobeperkende gebruiksruimtes.
De regeling voor wie informatie verstrekt
Artikel 6 van de Drugswet voorziet in een strafvermindering voor wie de overheid informeert. Wie vóór de vervolging de identiteit van de daders onthult, of — als die niet bekend zijn — het bestaan van de misdrijven, blijft vrij van de straffen van niveau 1, 2 of 3 bedoeld in de artikelen 2bis, 2quater en 3 van de Drugswet. In dezelfde gevallen worden straffen van niveau 5 of 4 vervangen door een straf van niveau 2. Wie pas na het begin van de vervolging de identiteit van onbekend gebleven daders onthult, ziet een straf van niveau 3 vervangen door niveau 2 en een straf van niveau 2 verminderd tot niveau 1.
Dat is een ingrijpende keuze met gevolgen buiten het dossier. Bespreek ze nooit zonder advocaat.
Wat er na een vaststelling gebeurt
Bij een vaststelling van een kleine hoeveelheid volgt vaak een proces-verbaal zonder aanhouding, en beslist het parket later over de afhandeling: seponering, een minnelijke schikking, een bemiddeling in strafzaken met een behandelingsvoorwaarde, of een dagvaarding voor de correctionele rechtbank.
Bij een vermoeden van handel of teelt ziet het dossier er anders uit: huiszoeking, inbeslagname van gsm en geld, en mogelijk een aanhoudingsmandaat. De eerste uren bepalen dan veel. U hebt recht op bijstand van een advocaat vóór en tijdens het verhoor; maak daar gebruik van.
Houd er ook rekening mee dat de rechter naast de straf de verbeurdverklaring van de vermogensvoordelen kan uitspreken. In teeltdossiers is dat financieel vaak zwaarder dan de hoofdstraf zelf.
Hulp nodig?
De vraag of uw dossier in de lichtste categorie valt dan wel als handel wordt behandeld, wordt in de onderzoeksfase beslecht en is nadien moeilijk te keren. Werd u gecontroleerd of verhoord in Brugge of elders in West-Vlaanderen, neem dan tijdig contact op met ons kantoor.
Hulp nodig bij uw situatie?
Een advocaat bekijkt uw aanvraag persoonlijk en neemt contact met u op om te bespreken of en hoe wij u kunnen bijstaan. Dit eerste nazicht is geen juridisch advies: advies en behandeling starten pas bij opstart van het dossier en betaling.
Veelgestelde vragen
Handige Tools
Gebruik onze gratis tools om direct inzicht te krijgen in uw situatie:
Meer over Strafrecht
Professionele verdediging bij strafrechtelijke procedures.
Vragen over dit onderwerp?
Neem contact op voor persoonlijk advies van onze advocaten in Brugge.