Dwangsom als drukmiddel in Brugge (2026) | Gids

Inleiding

U heeft een rechtszaak gewonnen en de rechter heeft u gelijk gegeven. Een overwinning, zo lijkt het. Maar wat als de tegenpartij het vonnis gewoon naast zich neerlegt? U heeft bijvoorbeeld een vonnis dat uw buurman een onrechtmatig geplaatste tuinschuur moet afbreken, maar er gebeurt niets. Voor veel inwoners van Brugge en West-Vlaanderen is dit een frustrerende realiteit. Een vonnis op papier is één ding, de uitvoering ervan in de praktijk is een ander. Gelukkig biedt het Belgisch recht een krachtig instrument om naleving af te dwingen: de dwangsom. Dit artikel legt uit wat een dwangsom is, hoe de procedure in de regio Brugge verloopt en hoe ons kantoor u kan bijstaan om uw rechten effectief te doen gelden.

Wat is een dwangsom? — kernbegrip in 2 zinnen

Een dwangsom is een geldsom die een veroordeelde partij moet betalen als zij niet of niet tijdig voldoet aan de hoofdveroordeling van een rechter. Het is een bijkomende veroordeling, een 'accessoire veroordeling', die als financieel drukmiddel dient om de uitvoering van een rechterlijke beslissing te verzekeren, zonder zelf de hoofdveroordeling te zijn. De wettelijke basis hiervoor vinden we in de artikelen 1385bis tot en met 1385nonies van het Gerechtelijk Wetboek (Ger.W.). Het is dus geen schadevergoeding, maar een pure prikkel tot nakoming.

Juridisch kader in België (2026)

Het mechanisme van de dwangsom is strikt gereglementeerd om misbruik te voorkomen en de rechten van alle partijen te waarborgen. De wetgeving en de rechtspraak vormen samen een duidelijk kader waarbinnen rechters en advocaten opereren.

Toepasselijke wetgeving

De kern van de regelgeving bevindt zich in het Gerechtelijk Wetboek. Artikel 1385bis Ger.W. stelt het basisprincipe vast: de rechter kan op verzoek van een partij een andere partij veroordelen tot betaling van een geldsom, de dwangsom, voor het geval aan de hoofdveroordeling niet wordt voldaan. Enkele cruciale principes uit de wetgeving van 2026 zijn:

• Geen dwangsom voor geldschulden: Een fundamentele regel, vastgelegd in artikel 1385bis, lid 2 Ger.W., is dat een dwangsom niet kan worden opgelegd om de betaling van een geldsom af te dwingen. Daarvoor bestaan andere invorderingsprocedures, zoals een loonbeslag of beslag op goederen. Er zijn wel uitzonderingen, met name in het familierecht voor onderhoudsuitkeringen.
• Discretionaire bevoegdheid van de rechter: De rechter is nooit verplicht een dwangsom op te leggen. Het is een mogelijkheid waarover de rechter oordeelt op basis van de concrete omstandigheden van het dossier. De rechter kan de vordering voor een dwangsom toekennen, afwijzen, of het bedrag ervan matigen.
• Flexibele modaliteiten: De rechter kan de dwangsom vaststellen als een bedrag per dag, week of maand vertraging in de uitvoering. Het kan ook een vast bedrag per overtreding zijn. Vaak wordt er ook een maximumbedrag bepaald waarboven de dwangsommen niet verder kunnen oplopen.
• Uitzonderingen: Artikel 1385ter Ger.W. bepaalt dat een dwangsom niet kan worden opgelegd bij een vordering tot uitvoering van een arbeidsovereenkomst.

Recente rechtspraak en richtsnoeren

De rechtbanken in West-Vlaanderen, en in beroep het Hof van Beroep te Gent, hanteren vaste principes bij het bepalen van een dwangsom. Een centraal beginsel is de proportionaliteit. De hoogte van de dwangsom moet een effectieve prikkel vormen, maar mag niet buiten verhouding staan tot het belang van de zaak of de financiële draagkracht van de veroordeelde. Een rechter bij de Rechtbank van Eerste Aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge zal bijvoorbeeld bij een bouwgeschil een hogere dwangsom opleggen aan een grote bouwonderneming dan aan een particuliere buurman in een geschil over een haag. De rechtspraak toont aan dat rechters de dwangsom zien als een 'ultimum remedium' (laatste redmiddel) en de hoogte ervan zorgvuldig afwegen om de veroordeelde partij niet financieel te ruïneren, maar wel krachtig aan te sporen tot actie.

Lokale context: Brugge en West-Vlaanderen

In de regio Brugge en breder in West-Vlaanderen kunt u voor het vorderen van een dwangsom bij verschillende rechtbanken terecht, afhankelijk van de aard van het geschil. De Vrederechter te Brugge is bijvoorbeeld bevoegd voor burenruzies. Denk aan geschillen over te hoge bomen, overhangende takken of het recht van uitweg. In dergelijke zaken kan een dwangsom worden gevraagd om de buurman te dwingen de situatie in overeenstemming met het vonnis te brengen. Voor complexere zaken, zoals aannemingsgeschillen, contractuele wanprestaties of de uitvoering van een koopovereenkomst, is de Rechtbank van Eerste Aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge de bevoegde instantie. Ook in familierechtelijke contexten, zoals het niet-naleven van een omgangsregeling met kinderen, kan de familierechtbank een dwangsom opleggen, al wordt dit instrument daar met de nodige omzichtigheid gehanteerd. Een zaak uit de praktijk aan de Oostkust betrof een mede-eigenaar in een appartementsgebouw die weigerde noodzakelijke herstellingswerken aan zijn privatief terras te laten uitvoeren, wat waterschade veroorzaakte bij de onderbuur. De Vrederechter legde een dwangsom op per dag dat de toegang voor de werken werd geweigerd.

Procedure stap voor stap

Het verkrijgen en innen van een dwangsom volgt een strikte procedurele weg. Het is cruciaal om elke stap correct te zetten om te vermijden dat de dwangsom later ongeldig wordt verklaard.

1. De vordering instellen: De partij die de dwangsom wenst, moet dit expliciet vragen in haar conclusie of dagvaarding. U moet duidelijk omschrijven voor welke verplichting u de dwangsom vraagt en een voorstel doen voor de hoogte en de modaliteiten (bv. 250 euro per dag vertraging).
2. Beoordeling door de rechter: De rechter zal, na het debat tussen de partijen, oordelen of een dwangsom opportuun is. De rechter is hierin vrij en kan het gevraagde bedrag toekennen, verminderen of de vordering afwijzen.
3. Opname in het vonnis: Als de rechter de dwangsom toekent, wordt deze expliciet in het beschikkend gedeelte van het vonnis opgenomen. Het vonnis vermeldt de hoofdveroordeling, de hoogte van de dwangsom, vanaf wanneer deze begint te lopen en eventueel het maximumbedrag.
4. Betekening van het vonnis: Dit is een cruciale stap. Het vonnis moet door een gerechtsdeurwaarder officieel worden 'betekend' aan de veroordeelde partij. De dwangsom kan pas beginnen lopen (verbeuren) na deze betekening, vaak na het verstrijken van een in het vonnis bepaalde termijn.
5. Vaststelling van de niet-naleving: Als de veroordeelde partij na de betekening en de eventuele wachttermijn nog steeds niet voldoet aan de hoofdveroordeling, moet u de niet-naleving officieel laten vaststellen. Dit gebeurt doorgaans via een proces-verbaal van vaststelling, opgesteld door een gerechtsdeurwaarder.
6. Inning van de verbeurde dwangsommen: Met het vonnis en het proces-verbaal van vaststelling kan de gerechtsdeurwaarder overgaan tot de inning van de opgelopen (verbeurde) dwangsommen. Dit gebeurt via de klassieke middelen van gedwongen tenuitvoerlegging, zoals beslag.

Kosten, termijnen en rechtsbijstandsverzekering

Aan een procedure om een dwangsom te innen zijn kosten verbonden. Denk hierbij aan het ereloon van uw advocaat, de kosten van de gerechtsdeurwaarder voor de betekening van het vonnis (indicatief 300-400 euro) en voor de vaststelling van de niet-naleving (kosten variëren sterk). De gerechtskosten, zoals het rolrecht, kunnen in het vonnis ten laste van de verliezende partij worden gelegd. Het is belangrijk te weten dat u deze kosten vaak moet voorschieten. In veel gevallen dekt een rechtsbijstandsverzekering deze procedurekosten. Het is raadzaam uw polis hierop na te kijken. Wat termijnen betreft, is het onmogelijk om bindende beloftes te doen. De duur van een procedure hangt af van de complexiteit van de zaak en de agenda van de rechtbank. Het innen van een verbeurde dwangsom kan, afhankelijk van de medewerking van de tegenpartij, enkele weken tot meerdere maanden in beslag nemen.

Veelgemaakte fouten en valkuilen

Hoewel een dwangsom een krachtig wapen is, zijn er diverse valkuilen die de effectiviteit ervan kunnen ondermijnen. Een gespecialiseerde advocaat kan u helpen deze te vermijden.

• Een te lage dwangsom vragen: Een dwangsom van 25 euro per dag zal een kapitaalkrachtige onderneming niet aanzetten tot actie. Het bedrag moet een reële financiële prikkel zijn.
• Een onrealistisch hoge dwangsom vragen: Een buitenproportioneel hoog bedrag kan door de rechter worden geweigerd of sterk worden gematigd. Het kan uw vordering zelfs minder geloofwaardig maken.
• De dwangsom vergeten te vorderen: De rechter kan geen dwangsom opleggen als u er niet expliciet om vraagt in uw conclusies. Het is geen automatisme.
• Procedurefouten bij de inning: Het vergeten van de betekening van het vonnis of het niet correct laten vaststellen van de niet-naleving door een gerechtsdeurwaarder kan de hele inning ongeldig maken.
• De verjaringstermijn negeren: Volgens artikel 1385quinquies, §4 Ger.W. verjaart de vordering tot betaling van verbeurde dwangsommen na een korte termijn van zes maanden, te rekenen vanaf de dag waarop de dwangsom verbeurd is. Snel handelen is dus de boodschap.
• Onmogelijkheid tot uitvoering (overmacht): Als de veroordeelde partij kan aantonen dat het voor haar onmogelijk is om aan de hoofdveroordeling te voldoen (bv. door overmacht), kan zij de rechter verzoeken de dwangsom op te schorten of te verminderen (artikel 1385quinquies Ger.W.).

Praktijkvoorbeeld uit ons kantoor

Een cliënt uit Knokke-Heist, eigenaar van een handelszaak, had een vonnis bekomen van de Rechtbank van Eerste Aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge. Dit vonnis beval de naburige eigenaar om een illegaal gebouwde constructie, die het zicht op de etalage van onze cliënt belemmerde, te verwijderen. Ondanks het vonnis weigerde de buurman de constructie af te breken. Ons kantoor heeft toen het vonnis laten betekenen met bevel tot afbraak binnen de 15 dagen. Toen er na die termijn nog niets was gebeurd, hebben we een dwangsom gevorderd en verkregen van de rechter ten bedrage van €500 per dag dat de constructie bleef staan. Na de betekening van dit tweede vonnis en het vooruitzicht op een snel oplopende schuld, heeft de buurman de constructie binnen de week verwijderd. De dwangsom diende hier als het ultieme en succesvolle breekijzer om het recht van onze cliënt af te dwingen.

Wat kunt u nu concreet doen?

Wordt u geconfronteerd met een partij die een vonnis niet naleeft? Blijf niet bij de pakken zitten. U kunt de volgende stappen ondernemen:

1. Documenteer de niet-naleving: Maak foto's, verzamel getuigenverklaringen of andere bewijzen die aantonen dat de tegenpartij in gebreke blijft.
2. Raadpleeg een advocaat: Neem contact op met een advocaat om het vonnis en uw opties te bespreken. Een expert kan inschatten of een dwangsom de juiste strategie is en hoe hoog deze zou moeten zijn.
3. Overweeg een laatste aanmaning: Soms kan een scherpe brief van een advocaat, waarin met een dwangsomprocedure wordt gedreigd, al voldoende zijn om de tegenpartij tot actie aan te zetten.
4. Start de procedure: Als een minnelijke aanpak faalt, kan uw advocaat de nodige gerechtelijke stappen zetten om de dwangsom te vorderen en vervolgens te innen.

Hulp van een advocaat in Brugge

Het afdwingen van een vonnis via een dwangsomprocedure vereist juridische precisie en strategisch inzicht. Een fout is snel gemaakt en kan u duur komen te staan. Het team van De Meulenaere & Ribas Colomar heeft ruime ervaring met het voeren van dergelijke procedures voor de rechtbanken in West-Vlaanderen. Wij adviseren u over de haalbaarheid, bepalen samen met u de juiste strategie en zorgen voor een correcte en kordate opvolging van uw dossier. Heeft u een vonnis dat niet wordt nageleefd? Neem dan laagdrempelig contact met ons op voor een eerste analyse van uw situatie. U kunt ons kantoor, gelegen aan het Oosterlingenplein 4A, 8000 Brugge, bereiken via telefoon, WhatsApp of e-mail. Wij helpen u graag om uw gelijk ook in de praktijk te halen.

Gerelateerde Artikelen