BellenContact
    Terug naar Blog
    Erfrecht

    Handgift en bankgift: schenken zonder notaris (2026)

    Mr. Peter-Jan De Meulenaere
    Mr. Peter-Jan De Meulenaere

    Advocaat aan de balie van Brugge sinds 2010

    1 november 202610 min leestijd
    Delen:
    Handgift en bankgift: schenken zonder notaris (2026)

    Inleiding

    Wie zijn vermogen tijdens het leven wil overdragen aan kinderen, kleinkinderen of derden, zoekt vaak naar flexibele en fiscaal doordachte manieren van successieplanning. In West-Vlaanderen, van Brugge tot de Oostkust, kiezen veel families voor een informele vermogensoverdracht via een handgift of een bankgift. Hoewel de wet als hoofdregel voorschrijft dat een schenking via een notariële akte moet verlopen, bestaan er wettelijk erkende uitzonderingen waarmee u roerende goederen of geldsommen rechtsgeldig kunt overdragen zonder tussenkomst van een notaris.

    Toch brengt schenken zonder notaris specifieke juridische en fiscale aandachtspunten met zich mee. Een gebrekkige bewijsvoering, een verkeerde datum of het overlijden van de schenker binnen de wettelijke risicoperiode kan leiden tot aanzienlijke erfbelasting of erfrechtelijke disputen tussen erfgenamen. Dit artikel biedt inwoners van Brugge, Knokke-Heist, Oostende en omliggende gemeenten een heldere leidraad over de geldigheid, de bewijstechnieken en de civielrechtelijke gevolgen van de handgift en bankgift onder het huidige Belgische erfrecht.

    Wat is een handgift of bankgift? — kernbegrip in 2 zinnen

    Een handgift is de materiële overhandiging van hand tot hand van een lichamelijk roerend goed met de intentie om te bevoordelen, terwijl een bankgift de overschrijving van gelden of effecten van de bankrekening van de schenker naar die van de begiftigde betreft. Beide rechtsfiguren vormen een uitzondering op de algemene notariële vormvereiste voor schenkingen uit artikel 4.158 van het Burgerlijk Wetboek.

    Waar de handgift fysieke goederen zoals contant geld, kunstwerken of juwelen veronderstelt, is de bankgift de moderne, girale variant voor banktegoeden en effectenportefeuilles. Beide wijzen van schenken vereisen een volwaardige animus donandi (de vrijgevige intentie) en een onmiddellijke, onherroepelijke verarming van de schenker ten voordele van de begiftigde.

    Juridisch kader in België (2026)

    Sinds de inwerkingtreding van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek op 1 juli 2022 is het Belgische schenkings- en erfrecht grondig geconsolideerd. Het wettelijk kader waarborgt dat informele schenkingen hun geldigheid behouden, mits nauwgezette spelregels in acht worden genomen.

    Toepasselijke wetgeving

    Artikel 4.158 van het Burgerlijk Wetboek (voorheen artikel 931 van het oud Burgerlijk Wetboek) bevestigt dat akten houdende schenking onder de levenden in beginsel voor een notaris moeten worden verleden op straffe van absolute nietigheid. Echter, zowel de rechtspraak als de wetgever erkennen onverkort de geldigheid van de handgift als zakelijke overeenkomst en de bankgift als onrechtstreekse schenking. De geldigheid van de overdracht ontstaat door de werkelijke materiële overgave van het goed of de effectieve overboeking op de rekening van de begiftigde.

    Op fiscaal niveau is de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) bepalend. Artikel 2.7.1.0.5 VCF bepaalt dat goederen die door de erflater kosteloos werden afgestaan binnen de verdachte periode voorafgaand aan het overlijden, vermoed worden deel uit te maken van de nalatenschap voor de heffing van erfbelasting, tenzij over de schenking tijdig schenkbelasting werd voldaan. De registratie van de bewijsdocumenten bij het bevoegde kantoor van de FOD Financiën kan vrijwillig gebeuren aan het vlakke tarief voor schenkingen van roerende goederen (3% in rechte lijn en tussen partners, 7% tussen andere personen), waardoor de heffing van de veel hogere progressieve erfbelasting definitief wordt vermeden.

    Recente rechtspraak en richtsnoeren

    Het Hof van Cassatie en het Hof van Beroep te Gent hanteren een strikte lijn met betrekking tot het bewijs van de schenking. Een overschrijving alleen bewijst immers nog geen schenking; zij bewijst enkel een vermogensverschuiving. Zonder bijkomend bewijs van de bevoordelingsbedoeling kan een overschrijving later door mede-erfgenamen worden aangevochten als een lening of een onverschuldigde betaling op grond van artikel 5.133 van het Burgerlijk Wetboek.

    Bovendien benadrukt de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) in haar gepubliceerde richtsnoeren dat de bewijsstukken, zoals aangetekende brieven of een gezamenlijk bewijsdocument (pacte adjoint), een onweerlegbare vaste datum moeten hebben indien de registratie wordt ingeroepen om aan de erfbelasting te ontsnappen. De chronologie is heilig: de schriftelijke erkenning mag pas tot stand komen nadat de bankoverschrijving feitelijk is uitgevoerd, op straffe van absolute nietigheid wegens miskenning van de notariële dwang.

    Lokale context: Brugge en West-Vlaanderen

    In de gerechtelijke arrondissementen van West-Vlaanderen, met name voor de Rechtbank van Eerste Aanleg West-Vlaanderen (afdeling Brugge) en de Familierechtbank te Brugge, zien we regelmatig geschillen ontstaan over niet-geregistreerde bankgiften. Vooral bij het openvallen van nalatenschappen van vermogende families in regio's zoals Brugge, Damme en Knokke-Heist leidt het ontbreken van sluitend bewijs van een hand- of bankgift tot betwistingen over de inbreng van giften — het principe staat in artikel 4.72 BW en de inbrengplicht in artikel 4.83 en volgende BW — of over de inkorting ervan wanneer de reserve is aangetast.

    De West-Vlaamse rechtbanken toetsen nauwgezet of de overledene over de vereiste wilsbekwaamheid beschikte op het ogenblik van de transactie. Wanneer een oudere erflater vanuit een woonzorgcentrum in Blankenberge of Brugge substantiële bedragen overschrijft, kunnen benadeelde erfgenamen de nietigheid vorderen op grond van wilsgebreken of misbruik van zwakke toestand. Deskundige juridische begeleiding vanuit een lokaal kantoor voorkomt dat een welbedoelde schenking uitmondt in een slepend familiaal proces.

    Procedure stap voor stap

    Om een bankgift juridisch en fiscaal waterdicht uit te voeren zonder tussenkomst van een notaris, volgt u best een vastomlijnd stappenplan:

    1. Uitvoering van de bankoverschrijving: De schenker schrijft het bedrag over vanaf zijn persoonlijke rekening naar de rekening van de begiftigde. In de mededeling van de overschrijving mag absoluut niets worden vermeld, of hoogstens een neutrale referentie. Vermeld nooit woorden als "schenking", "gift" of "voorschot", aangezien een eenzijdige vermelding op een overschrijving de schenking kan aantasten of als een ongeldige vormakte kan worden aanzien.
    2. Opmaak van het bewijsdocument (Pacte Adjoint): Na de overschrijving stellen schenker en begiftigde een gezamenlijk document op waarin zij vaststellen dat de overdracht heeft plaatsgevonden uit vrijgevigheid en dat de begiftigde de gift uitdrukkelijk heeft aanvaard. In dit document kunnen modaliteiten worden opgenomen, zoals een ontbindende voorwaarde van vooroverlijden of een last tot levenslang onderhoud.
    3. Verzending via aangetekende brieven (alternatieve methode): Indien partijen niet gelijktijdig een document ondertekenen, kan de schenker daags na de overboeking een aangetekende brief zenden met de bevestiging van zijn bevoordelingsintentie, waarop de begiftigde per kerende aangetekende brief antwoordt met de formele aanvaarding. De poststempels leveren het bewijs van de datum.
    4. Keuze inzake vrijwillige registratie: Partijen beslissen of zij het bewijsdocument ter registratie aanbieden bij het bevoegde kantoor van de FOD Financiën. Registratie activeert de heffing van de vlakke schenkbelasting (3% of 7% in het Vlaamse Gewest), maar sluit het risico op erfbelasting bij overlijden onmiddellijk uit.
    5. Archivering van de bankafschriften: Zowel de schenker als de begiftigde bewaren de rekeninguittreksels die de overdracht aantonen samen met het bewijsdocument, ter staving tegenover de fiscale administratie en eventuele mede-erfgenamen.

    Kosten, termijnen en rechtsbijstandsverzekering

    Een handgift of bankgift zelf is in beginsel kosteloos wat betreft erelonen, aangezien er geen verplichte tussenkomst van een notaris vereist is. Kiest men voor vrijwillige registratie bij het registratiekantoor in Vlaanderen, dan geldt een schenkbelasting van 3% voor overdrachten in rechte lijn en tussen partners, en 7% voor overdrachten aan alle andere personen (zoals broers, zussen, neven, nichten of derden).

    Blijft de gift niet-geregistreerd, dan geldt op grond van artikel 2.7.1.0.5 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit een risicotermijn. Overlijdt de schenker binnen deze termijn na de gift, dan wordt het geschonken bedrag alsnog onderworpen aan de progressieve erfbelasting, die in rechte lijn kan oplopen tot 27% en tussen derden tot 55%. De bewijslast van de overlevingsduur ligt bij de begiftigde, hetgeen het belang van een vaste datum onderstreept.

    Bij erfrechtelijke geschillen over giften biedt een algemene rechtsbijstandsverzekering slechts zelden dekking voor erfrechtelijke vereffeningen-verdelingen, tenzij een specifieke uitbreiding voor erfrechtelijke geschillen werd onderschreven. Ons kantoor kan uw polis vooraf onderzoeken om na te gaan of een verzekeraar eventuele procedurekosten dekt.

    Veelgemaakte fouten en valkuilen

    Bij het uitvoeren van een bankgift of handgift worden in de praktijk geregeld vormfouten gemaakt die de geldigheid van de overdracht ondergraven:

    • Schrijven in de mededeling van de overschrijving: De vermelding "schenking aan mijn zoon" op het bankafschrift maakt de overschrijving vatbaar voor nietigheid wegens schending van artikel 4.158 BW, omdat men een vormloze schenking probeert te gieten in een bankdocument.
    • Ondertekenen vóór de overdracht: Een document opstellen waarin staat dat men "zal schenken" vóór het geld op de rekening staat, kwalificeert als een nietige schenkingsbelofte. Een pacte adjoint mag uitsluitend een reeds voltooide materiële handeling bevestigen.
    • Vergeten van de wilsbekwaamheid: Schenkingen verricht door hoogbejaarde personen die lijden aan beginnende dementie of onder bewind staan zonder machtiging van de vrederechter (conform artikel 492/1 e.v. oud BW) zijn vernietigbaar.
    • Aantasting van de reserve: Ouders kunnen niet onbeperkt schenken aan één kind. De wettelijke reserve van de overige kinderen (artikel 4.145 BW) moet worden gerespecteerd. Bij overlijden kan inkorting worden gevorderd voor de Familierechtbank te Brugge.
    • Onduidelijkheid over inbreng: Indien niet uitdrukkelijk wordt bepaald of de gift geschiedt "als voorschot op erfdeel" dan wel "buiten erfdeel", gelden de wettelijke vermoedens van Boek 4 BW, wat tot onbedoelde scheeftrekkingen leidt bij de uiteindelijke verdeling van de nalatenschap.

    Praktijkvoorbeeld uit ons kantoor

    In een recent dossier dat aanhangig werd gemaakt voor de Familierechtbank West-Vlaanderen, afdeling Brugge, stonden twee broers tegenover hun zus. De overleden vader, voormalig zelfstandige uit Knokke-Heist, had vier jaar voor zijn overlijden een aanzienlijke som van 150.000 euro overgeschreven naar de rekening van de zus. Op de overschrijving stond geen mededeling vermeld en er was geen sluitend bewijsdocument bewaard gebleven.

    Na het overlijden vorderden de twee broers dat het bedrag van 150.000 euro zou worden gekwalificeerd als een lening die integraal moest terugvloeien naar de opengevallen nalatenschap, dan wel als een onverschuldigde betaling. De zus beweerde dat het om een bankgift ging, maar kon geen ondertekend pacte adjoint of aangetekende correspondentie voorleggen.

    Ons kantoor trad op voor de eisende partijen. Door te wijzen op de regels van het bewijsrecht onder Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek kon worden aangetoond dat de bevoordelingsbedoeling niet bewezen was door de zus. De rechtbank oordeelde dat de loutere overschrijving geen vermoeden van vrijgevigheid inhoudt, waardoor het bedrag moest worden verrekend in de totale vereffening-verdeling van de nalatenschap. Deze casus toont aan dat een correct opgesteld bewijsdocument bittere geschillen kan voorkomen.

    Wat kunt u nu concreet doen?

    Indien u van plan bent een handgift of bankgift uit te voeren, of indien u geconfronteerd wordt met een schenking in een opengevallen nalatenschap, kunt u de volgende stappen ondernemen:

    1. Breng de familiecontext en de omvang van het vermogen in kaart om na te gaan of de reserve van de reservataire erfgenamen niet wordt aangetast.
    2. Bepaal vooraf de toepasselijke modaliteiten, zoals een beding van terugkeer bij vooroverlijden of een verbod op inbreng in de huwelijksgemeenschap van de begiftigde.
    3. Voer de overschrijving strikt neutraal uit, zonder enige belastende mededeling op het overschrijvingsformulier.
    4. Laat een evenwichtig bewijsdocument (pacte adjoint) redigeren waarin de aanvaarding, de datum en de eventuele lasten correct zijn geformuleerd.
    5. Evalueer samen met een advocaat of vrijwillige registratie aangewezen is in het licht van uw gezondheidstoestand en de fiscale risicotermijn volgens VLABEL.

    Hulp van een advocaat in Brugge

    Het erfrecht en de regels rond vermogensplanning vergen uiterste precisie. Zowel bij het voorbereiden van een bankgift als bij het betwisten van onduidelijke vermogensoverdrachten na een overlijden, biedt ons kantoor deskundige bijstand.

    Advocatenkantoor De Meulenaere & Ribas Colomar is gevestigd aan het Oosterlingenplein 4A, 8000 Brugge. Wij analyseren uw familiaal dossier met oog voor detail en behartigen uw belangen voor de rechtbanken in West-Vlaanderen. Voor een eerste aanmelding van uw dossier kunt u laagdrempelig contact met ons opnemen via telefoon, WhatsApp of e-mail. Wij bekijken vervolgens hoe wij uw situatie het beste kunnen begeleiden.

    Google 4.9/5 (101) · Trustlocal 9.9/10 (66)

    Hulp nodig bij uw situatie?

    Een advocaat bekijkt uw aanvraag persoonlijk en neemt contact met u op om te bespreken of en hoe wij u kunnen bijstaan. Dit eerste nazicht is geen juridisch advies: advies en behandeling starten pas bij opstart van het dossier en betaling.

    Veelgestelde vragen

    Meer over Erfrecht

    Begeleiding bij nalatenschappen, testamenten en erfgeschillen.

    Vragen over dit onderwerp?

    Neem contact op voor persoonlijk advies van onze advocaten in Brugge.

    U kunt uw cookie-instellingen op elk moment aanpassen. Lees ons cookiebeleid of onze privacy policy voor meer informatie.